|
|
|
NHỮNG CÂU HỎI TỔNG HỢP Y KHOA Câu 1: Ư nghĩa việc ăn chay Thưa bác sĩ, Xin bác sĩ vui ḷng giải thích cho chúng tôi chữ ăn chay có nghĩa là ǵ và bao lâu chúng tôi nên ăn chay? Cư sĩ Minh Niệm. Thưa cư sĩ, Từ Chay của ta bắt nguồn từ chữ “Trai” trong tiếng Hán, có nghĩa là giữ cho ḷng dạ thanh tịnh để đạt đến một trạng thái tinh thần nào đó. Thường th́ khi người có tâm nguyện ǵ lớn lao, hay muốn tập trung tinh thần vào một việc ǵ, người xưa thường luôn bắt đầu bằng cách “giữ ǵn trai giới” Mỗi tôn giáo có thể hiểu về ăn chay theo cách hơi khác nhau. Chẳng hạn ăn chay theo Hồi giáo ( như trong tháng Ramadan) khác với ăn chay theo Thiên Chúa giáo và cũng không giống với ăn chay theo Phật giáo. Khái niệm ăn chay đề cập tới trong chương sách này được hiểu là “không ăn thịt, cá hoặc bất cứ thức ăn nào có nguồn gốc động vật”. Như vậy người ăn chay chỉ ăn rau, trái, các loại hạt, củ...được thu hái từ thực vật. Tuy nhiên cũng có người ăn chay chấp nhận dùng thêm trứng, sữa và các thực phẩm chế biến từ sữa. Ăn chay đă được thực hiện từ nhiều ngàn năm. Những năm gần đây phong trào không ăn thịt, chỉ ăn rau trái được nhiều người quan tâm, ngay cả các nhà nghiên cứu khoa học và giới y học. Và do có nhiều kết quả tích cực mang lại sức khỏe đă được chứng minh, nên việc ăn chay hiện đang được rất nhiều ngưới áp dụng. Một nghiên cứu về chế độ dinh dưỡng ở Trung Hoa thấy rằng đa số dân chúng ở nông thôn ăn nhiều rau trái, ít thịt động vật, nhiều bột, nhiều chất xơ. Mức độ cholesterol trong máu của họ rất thấp, họ ít bị các bệnh tim, béo ph́, tiểu đường, loăng xương... Từ nhận xét đó, một nhà nghiên cứu về dinh dưỡng và sức khỏe, bác sĩ Collin Campbell của trường Đại học Cornell đă kết luận: “ Nói về nguồn gốc, con người thuộc loại ăn rau trái. Do đó ta nên ăn nhiều loại thực phẩm rau trái, thực vật và giới hạn thực phẩm từ động vật để có sức khỏe tốt”. Mong rằng những lời giải đáp trên đă thỏa măn câu hỏi của cư sĩ.
Câu hỏi 2: Mục đích đi xét nghiệm để làm ǵ? Mỗi lần đi để bác sĩ khám bệnh, tôi thường thấy ông bà đó đều làm nhiều thí nghiệm. Vậy th́ mục đích của thí nghiệm là để làm ǵ. Xin bác sĩ kể sơ qua. Cảm ơn bác sĩ. Ninh Vi Thưa ông Vi, Chúng tôi thấy thử nghiệm có nhiều mục đích: a- Để sàng lọc (sceen) những rủi ro bệnh không ngờ tới trong khi ta vẫn thấy sức khỏe b́nh thường. Nhờ đó có thể chữa sớm và ngừa được các biến chứng trầm trọng. Chẳng hạn, bệnh cao huyết áp, nếu điều trị sớm th́ tránh được tai biến năo, cơn suy tim; b- Để t́m ra lư do, nguyên nhân gây ra những khó chịu trong cơ thể; c- Để sự định bệnh được chính xác, biết rơ là bệnh ǵ; d- Để lựa phương thức trị liệu hữu hiệu cũng như gia giảm liều lượng thuốc; e- Để theo dơi kết quả trị liệu. Chẳng hạn tiểu đường cần đo đường trong máu để điều chỉnh thuốc; viêm gan để coi hiện trạng gan ra sao; g- Để t́m ra tác dụng phụ gây ra do trị liệu, dược phẩm: uống thuốc lợi tiểu trong cao huyết áp đưa đến giảm potassium; hoặc để đo mức độ thuốc trong máu. h- Để phân biệt nhiều dạng bệnh có triệu chứng ít nhiều tương tự. Chẳng hạn đau ngực có thể từ tim, bao tử, bắp thịt, căng thẳng stress. Kết quả Tâm điện đồ b́nh thường giúp loại bỏ tim là thủ phạm. i- Để sàng lọc và t́m ra những bất thường có thể gây rủi ro trật tự xă hội (say rượu gây tai nạn, lây lan liệt kháng, viêm siêu gan..) Ngoài ra, các thử nghiệm đều khách quan sẽ tăng cường, hỗ trợ các dữ kiện chủ quan do người bệnh kể và do bác sỹ t́m ra trong khi khám xét cơ thể.
Câu hỏi 3: Làm thế nào để pḥng tránh bệnh tai biến mạch máu năo? Bác sĩ ạ, Tôi thấy nhiều người bị tai biến mạch máu năo và cần điều trị ngay. Xin bác sĩ cho chúng tôi biết các dấu hiệu của tai biến này để nếu cần chúng tôi biết mà pḥng tránh. Cảm ơn ông. Phạm Học Thưa ông Học, Những dấu hiệu báo trước tai biến mạch máu năo mà tiếng Anh gọi là Stroke tùy thuộc nguyên nhân gây tai biến, vùng năo và số lượng tế bào bị tổn thương. Điểm đặc biệt của dấu hiệu báo động là một số những “Đột Nhiên”. -Đột nhiên thấy yếu một bên cơ thể như mặt, tay hoặc chân là dấu hiệu sớm nhất và thông thường nhất; rồi: -Đột nhiên thấy tê dại trên mặt, cánh tay hoặc chân ở một nửa thân người; -Đột nhiên thấy bối rối, nói năng lơ lớ khó khăn hoặc không hiểu người khác nói ǵ; -Đột nhiên có khó khăn nh́n bằng một hoặc cả hai con mắt; -Đột nhiên chóng mặt, đi đứng không vững, mất thăng bằng; -Đột nhiên thấy nhức đầu như búa bổ mà không rơ nguyên nhân. Không phải tất cả các dấu hiệu này đều xảy ra trong mỗi tai biến. Nhưng nếu thấy một vài trong những dấu hiệu đó là phải kêu cấp cứu, tới nhà thương ngay. Đây là trường hợp khẩn cấp, chậm trễ phút nào th́ biến chứng hiểm nghèo gia tăng với phút đó. Y giới đưa ra trắc nghiệm gọi tắt là F.A.S.T. để sớm khám phá stroke: F = Face: mặt méo lệch, môi xệ, không nhe răng ra được; A =Arm: không dơ tay cao quá vai được; S =Speech: tiếng nói lơ lớ ngọng nghịu và không hiểu lời người khác nói; T=trắc nghiệm. Mong rằng những giải đáp trên đă giúp ông được nhiều việc. Cảm ơn ông đă nêu ra câu hỏi này.NYD
Câu hỏi 4: Những ích lợi cho việc "Trung Tâm Chăm Sóc Ban Ngày" dành cho người cao niên. Thưa ông bác sĩ, Chúng tôi có mấy thắc như sau về Trung Tâm Chăm Sóc Ban Ngày: có ích lợi ǵ không mà nhiều vị cao niên cũng chịu khó tới trung tâm sinh hoạt mỗi ngày. Xin bác sĩ giải thích. Nguyễn Thị Liên. Thưa bà Liên, Chúng tôi xin kể qua về sinh hoạt tại Trung Tâm Chăm Sóc Ban Ngày để bà và các vị cao niên coi nhé. Việc gia nhập Trung Tâm này để tùy các cụ nghiên cứu, coi lợi và hại ra sao Từ hơn một tháng nay, sáng nào Cụ Nguyên cũng thức dạy đúng giờ, dành 20 phút vận động gân cốt, rửa mặt đánh răng rồi trang điểm mặc quần áo, ngồi chờ xe đến đón. Đúng 8 giờ xe tới. Lên xe, cụ đă thấy cả chục vị lăo niên hiện diện, cười nói vui như Tết với nhau. Cụ nhập cuộc, chia sẻ câu chuyện. Tới trung tâm, các cụ xuống xe vào nhà. Bữa ăn sáng đă sẵn sàng, mỗi cụ lănh một phần ra bàn ngồi ăn. Tất nhiên vừa ăn vừa ba hoa phát ngôn, kể chuyện nắng mưa, chuyện gia đ́nh, chuyện hàng xóm. Và cả chuyện bầu cử Tổng Thống, chuyện đời sống của bà con ở quê hương. Hôm nay có mặt hơn bốn chục cụ. Sau đó, tới các chương tŕnh sinh hoạt do trung tâm cung cấp như chơi domino, đánh cờ, tập thể dục dưỡng sinh, nghe thuyết về an sinh xă hội… Tới buổi trưa, các cụ được mời ăn bữa cơm nóng hổi rồi lim dim nhắm mắt, nghỉ ngơi nửa giờ. Buổi chiểu lại tiếp tục sinh hoạt khoảng 2 giờ rồi các cụ lên xe ra về. Cứ như vậy từ thứ Hai cho tới thứ Sáu, các cụ gặp nhau, hàn huyên, sinh hoạt. Các cụ đang tham gia chương tŕnh “Chăm Sóc Ban Ngày cho Người Cao Tuổi” (Adult Day Care Program), chẳng khác chi các cháu nội ngoại bé bỏng của các cụ tới nhà giữ trẻ khi cha mẹ chúng đi làm. Chăm Sóc Ban Ngày cung cấp một chương tŕnh được tổ chức chu đáo vào ban ngày, dưới 24 giờ, từ thứ Hai tới thứ Sáu, tại môi trường cộng đồng hài ḥa. Chương tŕnh có mục đích hỗ trợ sự độc lập của người cao tuổi đồng thời cũng thăng tiến quan hệ xă hội, sức khỏe tinh thần và thể chất của họ. Đúng như định nghĩa của cơ quan Y tế Thế giới, là một cơ thể chỉ khỏe mạnh khi không có bệnh về tinh thần, thể xác cộng thêm sự hài ḥa xă hội. Các dịch vụ bao gồm nhiều sinh hoạt khác nhau phù hợp với nhu cầu và sự ưa thích của thân chủ, có bữa ăn đầy đủ chất dinh dưỡng và có người giới thiệu, hướng dẫn thân chủ sử dụng các nguồn phúc lợi tại địa phương. Các dịch vụ của trung tâm phải được thực hiện tại nhà hoặc một trung tâm được chính quyền thừa nhận là đă hội đủ các tiêu chuẩn về việc thành lập chương tŕnh. Chương Tŕnh đặt trọng tâm vào hai điểm chính: -Thứ nhất là cung cấp cho người cao tuổi cơ hội tạm rời mái ấm gia đ́nh trong mấy giờ mỗi ngày và được chăm sóc, khích lệ cả hai mặt tinh thần và xă hội cũng như có cơ hội gặp gỡ tiếp xúc vui chơi với người khác -Thứ hai là để cho người chăm sóc các cụ có một số thời gian rảnh rỗi giải quyết việc riêng và nghỉ ngơi, thư giăn, tránh bị kiệt sức. Chương tŕnh là một phương thức tŕ hoăn, thay thế cho sự đưa người già vào bệnh viện hoăc nhà dưỡng lăo (nursing home) cũng như thừa nhận sức mạnh và ước muốn tự chủ, độc lập của họ. Và đồng thời cũng tiết kiệm nhiều tiền cho ngân sách quốc gia, gia đ́nh, nếu các cụ phải nhập bệnh viện. Tại Hoa Kỳ, hiện nay có khoảng trên 3500 trung tâm đang hoạt động và cung cấp dịch vụ cho cả trăm ngàn lăo nhân mỗi ngày. Tuổi trung b́nh của khách hàng là 72 tuổi, 2/3 là nữ giới. 1/4 thân chủ sống một ḿnh, ¾ sống với người phối ngẫu, với con cái hoặc thân nhân bạn bè. Khoảng 59% thân chủ cần sự giúp đỡ về hai hoặc ba sinh hoạt căn bản hàng ngày như ăn uống, tắm rửa, mặc quần áo, chuyển ḿnh. Chi phí điều hành trung tâm tới từ thân chủ, quỹ xă hội hoặc từ các nhà tài trợ. Hàng năm, có Tuần lễ Quốc gia về ADS từ ngày 21-27 tháng 9 để các trung tâm học hỏi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau cải tiến phương thức phục vụ thân chủ. Một hiệp hội các Aldult Day Service (NADSA) cũng được thành lập vào năm 1979. Quyền hạn thân chủ Khi tham gia chương tŕnh, thân chủ có một số quyền hạn mà trung tâm phải tôn trọng: -Có quyền được đối xử như một người trưởng thành với sự kính trọng tương xứng. -Có quyền tham dự vào một chương tŕnh với các dịch vụ và sinh hoạt có mục đích thăng tiến thái độ tích cực của con người. -Có quyền tham dự vào một chương tŕnh với các dịch vụ khích lệ sự học hỏi, cải thiện khả năng và sự ham muốn của mỗi cá nhân -Có quyền được hỗ trợ, khích lệ duy tŕ tính cách độc lập trong phạm vi có thể và tham dự vào các sinh hoạt có tác dụng làm tăng tính cách độc lập, tự chủ này. -Được cung cấp môi trường với các trang thiết bị an toàn, lành mạnh, thoải mái đúng với nhu cầu của ḿnh -Tự do tham dự các nghi lễ tôn giáo của ḿnh cũng như tiếp đón các vị lănh đạo tinh thần. -Tham dự hoặc rời trung tâm bất cứ lúc nào, ngoại trừ trường hợp người bảo hộ ngăn cấm -Có quyền tự quyết định trong phạm vi trung tâm, kể cả các cơ hội góp phần vào việc thiết lập các dịch vụ, có quyền quyết định tham gia hay không đối với bất cứ sinh hoạt nào. -Không bị cô lập trong pḥng hoặc ngồi riêng, kiềm chế, cột trói. -Có quyền nhận hoặc từ chối chăm sóc y tế -Có quyền duy tŕ tính cách riêng tư, kín đáo. -Có quyền được thông báo về chủ trương của trung tâm đối với sự tham dự của gia đ́nh với thân chủ. Trước khi quyết định tham gia vào một trung tâm, người cao tuổi và thân nhân cũng cần t́m hiểu về cách tổ chức cũng như các chương tŕnh của trung tâm coi có đáp ứng nhu cầu của ḿnh không. Chương Tŕnh Ban Ngày là cơ hội tốt để cho người chăm sóc có th́ giờ nghỉ ngơi, có th́ giờ làm những việc cá nhân cần thiết mà vẫn an tâm là người thân của ḿnh được chăm sóc chu đáo. Và cũng tránh được ân hận là “đưa người thân vào nhà dưỡng lăo” Với người cao tuổi th́ đây là cơ hội để tiếp tục đời sống độc lập tích cực với cộng đồng với gia đ́nh. Các cụ sẽ có cơ hội tham gia các sinh hoạt tập thể, những chương tŕnh giải trí lành mạnh, có những cơ hội để duy tŕ sức khỏe tinh thần và thể chất. Và đặc biệt là tránh được sự phải nhập bệnh viện hoặc vào nhà người già v́ những lư do không cần thiết. Mong rằng những lời nói trên cũng thỏa măn một phần nào câu hỏi của bà Liên và nhiều vị tuổi cao khác.NYD Câu hỏi 5: Hội Chứng Chệch Múi Giờ Thưa bác sĩ, Chúng tôi thường hay đi du lịch mọi nơi cho nên có thắc mắc về việc di chuyển này nhất là về Hiện Tượng Chệch Múi Giờ. Vậy xin bác sĩ nói về hiện tượng này ra làm sao và chúng tôi phải làm ǵ để tránh các bất tiện gây ra bởi hiện tượng này. Cảm ơn bác sĩ- Trần Hà. Thưa ông Hà, Với sự tiến bộ của ngành hàng không, con người có thể di chuyển từ hai địa điểm rất xa nhau trên trái đất trong khoảng thời gian rất ngắn. Khi vượt qua nhiều múi giờ như vậy, cơ thể ta sẽ trải qua một số thay đổi sinh học, gây khó chịu và cần được điều chỉnh lại. Đó là Hội Chứng Chệch Múi Giờ Jet Lag Syndrome. Xin nói rơ thêm về hiện tượng này. Ngoại trừ vi khuẩn, cơ thể các sinh vật cũng như thảo mộc, đều có một cơ chế gọi là đồng hồ sinh học. Đồng hồ này hoạt động nhịp nhàng theo chu kỳ, trong khoảng thời gian 24 giờ để điều ḥa một số chức năng như sự thức, ngủ, nhiệt độ cơ thể...làm sao cho thích hợp với không gian ta đang ở. Đồng hồ nhận tín hiệu quan trọng từ môi trường xung quanh như ánh sáng, bóng tối, nhiệt độ ... để sắp xếp một nền nếp sinh hoạt cho cơ thể, mà ta gọi là thói quen. Một khi đă thiết lập, cơ thể cứ theo giờ giấc đó mà làm việc, không lệ thuộc vào ngoại cảnh. Khi di chuyển sang một địa phương khác với chênh lệch nhiều múi giờ, cơ chế sinh học này cần một thời gian dăm ba ngày để điều chỉnh, thích nghi với hoàn cảnh mới. Trong thời gian đó, ta sẽ mất đi vài ngày vui của cuộc du lịch với một số khó chịu cho cơ thể như mệt mỏi, ngủ thất thường, ăn uống khác giờ, tiêu hoá rối loạn, thân nhiệt thay đổi. Sở dĩ như vậy là v́ cơ thể ta khi được đặt vào môi trường khác lạ, mà đồng hồ sinh học vẫn c̣n được sắp xếp theo môi trường cũ với sinh hoạt cũ. Hiện tượng này thấy ở mọi sinh vật. Một con cua sống ở biển miền Đông, được di chuyển sang bờ biển phía Tây, th́ trong mấy ngày đầu vẫn giữ mầu sắc b́nh thường như khi ở biển Đông. Hoa trinh nữ vẫn mở lá ban ngày, khép lá ban đêm, dù ta có che phủ hoa khỏi ánh sáng mặt trời. Ít nhất trong thời gian đầu trước khi điều chỉnh. Con người từ Á châu mà du lịch sang Mỹ châu, với nửa ṿng trái đất cách nhau, trong mấy ngày đầu đồng hồ sinh học vẫn hoạt động như trước. Nghĩa là khi ta ngủ nghỉ bên đây th́ bên kia đại dương dân chúng đang làm việc và ngược lại. Đă có nhiều đề nghị để tránh phiền phức do jet lag, mà hiệu quả tùy theo từng người. a-Trước khi di chuyển. Về thực phẩm, Tiến sĩ Charles F. Ehret, Chicago, có đề nghị giữ bụng đói trong khi bay để ăn một bữa đầy đủ với nhiều chất đạm khi tới nơi. Cẩn thận hơn, ông ta c̣n gợi ư là: ba ngày trước khi khởi hành, ăn no nê với nhiều chất đạm, hai ngày sau ăn nhẹ với nhiều chất bột như cơm, mỳ, khoai tây; trên máy bay ăn một ít hạt ngũ cốc; khi tới nơi, đi ăn bữa ăn thịnh soạn với nhiều thịt. Ehret cho rằng chất đạm làm ta năng động hơn, chất bột làm ta dễ buồn ngủ. Đồng thời cố gắng duy tŕ hoạt động theo giờ giấc nơi mới tới, ra ngoài trời nắng nhiều, nếu có thể làm một số vận động cơ thể. Nếu ghiền cà phê, chỉ uống vào thời gian từ 3 tới 5 giờ chiều. Về giấc ngủ th́ Ehret đề nghị thay đổi giờ giấc ngủ buổi tối trong ba ngày trước: nếu bay về phương Đông, đi ngủ sớm hơn một giờ và cũng thức sớm hơn một giờ mỗi đêm cho mỗi múi giờ chênh lệch. Bay về hướng Tây th́ làm ngược lại. Mục đích là để cơ thể thích nghi dần dần với địa phương mà ta sẽ tới. b-Khi di chuyển Trong khi bay, tránh cà phê, thuốc ngủ, rượu. Uống nhiều nước lạnh, nước trái cây. Vặn đồng hồ theo giờ nơi sẽ tới, bắt đầu sinh hoạt như ta đang ở nơi đó: ăn, ngủ theo giờ giấc mới. Nếu nơi sẽ tới đang là ban đêm, ta che mắt để ngủ, mà không ăn hay đọc sách, coi TV. Nếu là ban ngày th́ ta cố thức, đi tới đi lui trong ḷng tầu bay, đọc sách, coi TV...Tóm lại, khi đồng hồ bảo ta ngủ th́ ta ngủ, bảo ăn vào mỗi bữa th́ ta ăn. c-Khi tới nơi: Nhiều chuyên viên về jet lag đều nhấn mạnh là khi tới nơi, phải hoạt động ngay theo giờ giấc mới tại địa phương. Giả thử ta tới vào buổi sáng, sau một đêm dài bay. Lúc đó là giờ sắp đi ngủ ở chỗ xuất phát th́ ta đừng ngủ, mà cố gắng hoạt động theo thời khóa biểu taị địa phương cho tới chiều. Nếu cần, chỉ làm vài chục phút nghỉ dưỡng thần, v́ nếu ta ngủ nhiều, th́ sự thích nghi của đồng hồ sinh học với môi trường mới sẽ khó khăn hơn. Nếu ta tới nơi vào ban đêm, th́ đi ngủ ngay chứ đừng thức, hàn huyên tâm sự, làm sáo trộn giờ giấc của người địa phương. Chúng tôi hy vọng rằng các lời giải đáp trên đă giúp ông Hà một phần nào câu hỏi mà ông nêu ra.NYD
Câu hỏi 6: Thủ tục cần có trước khi giải phẩu Thưa bác sĩ, Xin bác sĩ vui ḷng nói rơ về trước khi giải phẫu, bệnh nhân phải làm làm ǵ để giữa bác sĩ và bệnh nhân không có ǵ gây ra hiểu lầm nhau đến nỗi đôi bên phải đưa nhau tới quan ṭa xin phân xử phải trái. Xin cảm ơn bác sĩ. Lê Văn Lân. Thưa ông Lân, Thủy tổ loài người đă dùng mảnh đá nhọn để mổ lấy gai của cây cối đâm vào chân khi đi bộ săn bắn thú rừng, kiếm thực phẩm. Đá, kim loại sắc nhọn được dùng để khoan lỗ trên sọ, chữa nhức đầu, động kinh cũng như mở đường xua đuổi tà ma gây bệnh xâm nhập lũng đoạn năo bộ. Luật lệ Babylonians Ai Cập xưa quy định tưởng thưởng mười tiền khi y sư giải phẫu thành công cho một vị vương giả, năm tiền khi là thường dân và hai tiền nếu bệnh nhân là tên nô lệ. Nhưng nếu chẳng may mổ xẻ lại gây ra thiệt mạng cho vương gia th́ thầy thuốc bị trừng phạt chặt bỏ một bàn tay. Quan Công uống rượu, đánh cờ, quên đau để Hoa Đà sồn sột cạo mổ vết thương làm độc do mũi tên độc hiểm của phe Tào Tháo gây ra. Thành ra giải phẫu đă là phương tiện trị liệu từ thuở mới có loài người trên trái đất. Ngày nay, với đà tiến bộ của y khoa học, người ta đă không những giải phẫu để chữa bệnh, mà c̣n thay tim, ghép thận, cấy gan, biến h́nh dạng xấu thành mĩ miều như Phan An, Hằng Nga tiên nữ. Theo thống kê, hàng năm bên Mỹ có khoảng trên dưới hai chục triệu người trải qua một cuộc giải phẫu nào đó. Tại các quốc gia khác, con số cũng cao không kém, tùy theo nhu cầu, dân số nhiều ít. Giải phẫu có thể là để cấp cứu mạng sống hoặc đă được hoạch định trước; có thể là tiểu hoặc đaị; cần thuốc tê tại chỗ hoặc phải gây mê tổng quát; trong bệnh viện hoặc tại pḥng mạch tư, mổ xong về liền. Nhưng bao giờ cũng phải do lương y được huấn luyện, có kinh nghiệm chuyên môn thực hiện. Và tương quan thầy thuốc- bệnh nhân phải được xác định rơ ràng. Giống như trong thương trường, thuận mua vừa bán. Thầy thuốc phải giải thích lợi hại về giải phẫu cho bệnh nhân. Bệnh nhân phải thấu hiểu thiện ư “lương y như từ mẫu” của phẫu thuật gia, mục đích và hậu quả của phương thức trị liệu. Giấy đồng ư giải phẫu Sau khi hiểu rơ mọi chuyện, bệnh nhân được yêu cầu kư Giấy Ưng Thuận- Hiểu Rơ. Tiếng Anh gọi là “Informed Consent”. Quan niệm Informed Consent này đặt căn bản trên niềm tin rằng con người có quyền kiểm soát đời sống và cơ thể ḿnh. Hiến pháp nhiều quốc gia có ghi: Do bản năng, mọi người đều được tự do và tự chủ và có những quyền không thể chuyển nhượng được. Trong số những quyền này là an hưởng và bảo vệ đời sống; tạo măi và duy tŕ tài sản; đeo đuổi và được sự an toàn, hạnh phúc cũng như có riêng tư cá nhân. Hiến pháp Hoa kỳ có ghi quyền được tự do một ḿnh (right to be alone). Luật lệ xác định là khi có một sự liên hệ thầy thuốc-bệnh nhân, th́ thầy thuốc có bổn phận phải cung cấp cho bệnh nhân các tin tức cần thiết để bệnh nhân có thể quyết định một cách hợp lư sự điều trị nói chung và giải phẫu nói riêng. Và cả quyền từ chối điều trị. Lấy IC là nhiệm vụ của người thầy thuốc. Tuy nhiên, họ có thể ủy cho nhân viên phụ tá làm việc giải thích cho bệnh nhân. Nhưng nếu có chuyện ǵ xẩy ra th́ trách nhiệm vẫn là bác sĩ. Vị này không thể chạy tội bằng “Xin lỗi, nhân viên của tôi quên không nói cho bà ta hay rằng, cắt thịt dư có thể đưa tới thay đổi dọng nói”. Không lấy IC là phạm tội cẩu thả và đă có thời kỳ bi coi như một sự hành hung, xâm phạm cơ thể người khác. Khi bệnh nhân không kư IC th́ bác sĩ cũng phải yêu cầu họ kư giấy từ chối sau khi giải thích cặn kẽ về những rủi ro có thể xẩy ra nếu không điều trị. Nếu v́ lư do nào mà bệnh nhân không hiểu được lợi hại của giải phẫu, không minh mẫn để kư giấy IC, bác sĩ phải hành động căn cứ vào quyết định của thân nhân hoặc người chăm sóc hợp pháp. Đặc biệt là sau tai nạn, thương tích trầm trọng, bệnh nhân bất tỉnh, hôn mê. V́ cứu bệnh như cứu hỏa. Một điểm quan trọng trước khi quyết định giải phẫu, là phải nắm vững các vấn đề. Nếu vẫn chưa đả thông th́ lấy Ư Kiến Thứ Hai, thứ ba. Đó là Second Opinion. Second Opinion là để ḿnh hiểu rơ bệnh t́nh của ḿnh hơn trước khi quyết định. Đây là một quyền của ta và các bác sĩ cũng khuyến khích bệnh nhân sử dụng. Đừng ngần ngại, sợ mích ḷng “Ông Bà Thầy từ trước tới giờ vẫn tốt và thực thà với ḿnh.- Tin nhau là quư”. Có thể xin thầy thuốc gới thiệu cho một bác sĩ chuyên khoa khác hoặc hỏi bạn bè, nhân viên y tế giúp t́m người chuyên môn, kinh nghiệm về giải phẫu của ḿnh, để xin thêm ư kiến. Second opinion có thể không khác mấy với ư kiến ban đầu, nhưng sẽ làm ḿnh yên tâm hơn. Medicare và hầu hết các bảo hiểm sức khỏe đều đồng ư trả y phí cho việc tham khảo thêm này. Ngoài ra, giải phẫu đôi khi không phải là đáp số duy nhất cho bệnh t́nh của ḿnh. C̣n có những trị liệu không dao kéo như thuốc men, dinh dưỡng, thay đổi nếp sống, y khoa phục hồi. Nếu bệnh không thập tử nhất sinh th́ ta có thể chờ đợi xem sao, sau khi cân nhắc hơn thiệt với bác sĩ điều trị. Thống kê cho hay, second opinion giảm thiểu bắc cầu động mạch tim tới 50% v́ giải phẫu không cần thiết. Sao lại có chuyện cần thiết với không cần thiết nhỉ!?. Vâng, v́ ḷng người đôi khi cũng không trong sáng. Một số môn đệ Hoa Đà, Hippocrates đặt lợi nhuận trên lợi ích điều trị, cảm nghĩ cá nhân trên luận cứ y khoa học. Thống kê đă nêu ra các giải phẫu không v́ mục đích điều trị thường thấy nhất là cắt bỏ tử cung và túi mật, by pass động mạch tim. Thầy thuốc nói nghẹt bốn năm mạch máu trên tim, mà ḿnh chẳng thấy triệu chứng ǵ, nên c̣n do dự. Nhưng “không mổ th́ tiêu tùng đấy nhé”. Thế là nhắm mắt lên bàn, hít thở thuốc mê, tỉnh dậy trả tiền. Nói vậy không có nghĩa là nghi ngờ “ḷng tốt” của giải phẫu gia. Nội xuất huyết v́ bao tử loét thủng lỗ, xương sườn gẫy đâm vào phổi, ruột dư hành mà không giải phẫu ngay th́ chỉ có “hai năm mươi”. Ung thư da mà không cắt bỏ; cườm mắt mà không laser, trật xương sống liệt chân mà không giải tỏa th́ sao cho khỏi bệnh. Nhiều khi giải phẫu cũng để pḥng ngừa biến chứng, tái tạo phần hư hao. Tóm lại là giải phẫu có thể cứu sống ta, làm ta lành bệnh, ngăn ngừa biến chứng, di căn, phục hồi chức năng, bộ phận. Và cả thẩm mỹ khiến ta đẹp, trẻ dễ thương hơn. Hy vọng rẳng lời giải đáp trên đă giải đáp câu hỏi mà ông nêu ra.
|